TÜRKÇE Mİ KONUŞUYORUZ?

Çünkü dil yalnızca iletişim kurmamızı sağlayan kelimeler bütünü değildir; bir milletin hafızası, düşünme biçimi, kültürü ve kimliğidir.

Bu nedenle bugün kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:

Türkçe mi konuşuyoruz?

Büyük şehirlerin caddelerinde yürürken, iş yerlerinin tabelalarına baktığımızda bu sorunun cevabı üzerinde daha fazla düşünmek zorunda kalıyoruz. “Cafe”, “Beauty”, “Center”, “Store”, “Studio”, “Concept”, “Design” gibi kelimeler artık günlük hayatımızın sıradan parçaları hâline geldi. Elbette yabancı dilleri öğreneceğiz, dünyayla iletişim kuracağız ve farklı kültürlerden yararlanacağız. Ancak Türkçe karşılığı bulunan kelimeleri yalnızca daha modern, daha seçkin ya da daha kazançlı göründüğü için terk etmek, dil öğrenmek değil; kendi dilimize mesafe koymaktır.

Yabancı dil bilmek başka, kendi diline yabancılaşmak başkadır.

Bir iş yerine “güzellik merkezi” yerine “beauty center”, “alışveriş mağazası” yerine “store”, “tasarım atölyesi” yerine “design studio” adını vermek, çoğu zaman iletişim ihtiyacından kaynaklanmaz. Burada belirleyici olan, yabancı kelimenin daha prestijli olduğu yönündeki yanlış kabuldür. Oysa bir işletmenin niteliğini belirleyen, tabelasındaki yabancı kelime değil; sunduğu hizmetin kalitesi, güvenilirliği ve müşterisine verdiği değerdir.

Üstelik yabancı kelimeler her zaman daha anlaşılır da değildir. Yaşlılar, çocuklar veya yabancı dil bilmeyen vatandaşlar için bu tabelalar doğrudan bir iletişim engeline dönüşebilir. Kamusal alanın dili, toplumun tamamının anlayabileceği kadar açık ve kapsayıcı olmalıdır.

Peki kendi kelimelerimizi kullanmaktan neden çekiniyoruz?

Sokaklardaki tabelalar yalnızca işletmelerin adını göstermez; yaşadığımız şehrin kültürel kimliğini de yansıtır. Bir caddede Türkçe adların yerini büyük ölçüde yabancı kelimeler alıyorsa, o şehir zamanla kendi dilsel görünürlüğünü kaybeder. Dil görünmez hâle geldikçe kelimeler de günlük hayatımızdan çekilir. Bir süre sonra çocuklarımız, Türkçe karşılığı bulunan kavramları bile yabancı kelimelerle ifade etmeyi daha doğal bulmaya başlar.

Bu durum yalnızca tabelalarla sınırlı değildir. Reklamlarda, sosyal medya paylaşımlarında, ürün adlarında ve iş dünyasının günlük dilinde de benzer bir eğilim görülüyor. “Toplantı” yerine “meeting”, “geri bildirim” yerine “feedback”, “etkinlik” yerine “event” demek bazı çevrelerde daha çağdaş görünmenin işareti sayılıyor. Oysa çağdaşlık, kendi dilini küçümsemek değil; kendi dilini doğru, zengin ve etkili biçimde kullanırken dünyayla iletişim kurabilmektir.

Dünyayı tanırken kendimizi kaybetmemeliyiz.

Türkçeyi koruma sorumluluğu yalnızca dil bilimcilerin, öğretmenlerin veya edebiyatçıların görevi değildir. Bu sorumluluk ailede, okulda, iş yerinde, medyada ve kamu kurumlarında birlikte taşınmalıdır.

Türkçe hepimizin ortak sorumluluğudur.

Bu sorumluluk çocuklarımız okula başladığı andan itibaren güçlendirilmelidir. Türkçe dersini yalnızca sınavlarda başarılı olunması gereken bir ders olarak görmek büyük bir eksikliktir. Türkçe; öğrencinin düşünmesini, okuduğunu anlamasını, kendisini ifade etmesini, soru sormasını ve sağlıklı iletişim kurmasını sağlayan temel araçtır.

Bir öğrencinin matematik problemini doğru çözebilmesi kadar, soruyu doğru anlayabilmesi de önemlidir. Fen bilimlerinde bir kavramı öğrenebilmesi kadar, öğrendiğini açıkça anlatabilmesi de gereklidir. Hukuki bir metni, bir haber yazısını ya da bir kullanım kılavuzunu doğru anlayabilmek de güçlü bir dil becerisi ister.

Bu nedenle Türkçe eğitimi yalnızca yazım ve noktalama kurallarından ibaret görülmemelidir. Öğrencilerimize kelime hazinesini geliştirmeyi, okuduğunu sorgulamayı, düşüncesini gerekçelendirmeyi ve farklı görüşleri anlayarak konuşmayı öğretmeliyiz.

Çünkü dil zayıflarsa düşünce de zayıflar.

Kendi dilini iyi kullanamayan bir insan, yalnızca kendisini ifade etmekte zorlanmaz; karşısındakini anlamakta, bilgiyi değerlendirmekte ve doğru karar vermekte de güçlük çeker. Dil becerisi, bireysel başarının yanı sıra toplumsal iletişimin de temelidir.

Elbette yabancı diller öğrenilmelidir. Çocuklarımız İngilizceyi, Almancayı, Arapçayı veya başka dilleri öğrenerek dünyaya açılmalı; farklı kültürleri tanımalı ve uluslararası iletişim kurabilmelidir. Ancak başka dilleri bilmek, kendi dilimizi geri plana atmayı gerektirmez.

Tam tersine, kendi dilini iyi bilen bir insan yabancı dili de daha bilinçli öğrenir. Çünkü başka bir dili öğrenmek, önce kendi dilinin yapısını, anlam dünyasını ve ifade gücünü kavramayı gerektirir.

Türkçenin kamusal alanda korunması konusunda kamu kurumlarına ve özellikle belediyelere de önemli görevler düşüyor. Belediyeler tabela düzenlemelerini yalnızca görüntü ve güvenlik açısından ele almamalı; şehirlerin kültürel kimliğini de gözetmelidir. Türkçe ad kullanan işletmeler teşvik edilebilir, tabela yönetmeliklerinde Türkçenin görünürlüğünü artıracak ölçütler getirilebilir.

Gerekirse bu konuda açık ve uygulanabilir yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Ancak bu düzenlemeler hazırlanırken amaç yabancı dilleri yasaklamak veya işletmelerin özgürlüğünü bütünüyle sınırlamak olmamalıdır. Amaç, kamusal alanda Türkçenin anlaşılır, görünür ve saygın biçimde kullanılmasını sağlamaktır.

Örneğin işletme adlarında Türkçe karşılığı bulunan kelimelerin öncelikli kullanılması istenebilir; yabancı ifadeler kullanılacaksa Türkçe karşılığının da görünür biçimde yer alması sağlanabilir. Böylece hem işletmelerin tanıtım ihtiyacı karşılanır hem de toplumun ortak dili korunur.

Buradaki amaç yabancı dilleri yasaklamak değil, Türkçeyi kamusal hayatın merkezinde tutmaktır.

Medyanın ve reklam sektörünün de bu konuda sorumluluğu vardır. Reklamlar yalnızca ürün satmaz; aynı zamanda dil alışkanlıklarını da biçimlendirir. Sürekli olarak yabancı kelimelerle karşılaşan çocuklar ve gençler, zamanla bu kelimeleri daha değerli ve daha çağdaş sanabilir. Bu nedenle medya kuruluşları, reklamcılar ve sosyal medya içerik üreticileri dil kullanımında daha özenli davranmalıdır.

Bir milletin dili zayıflarsa, hafızası da zayıflar. Tarihimizi, edebiyatımızı, atasözlerimizi, türkülerimizi ve ortak deneyimlerimizi gelecek kuşaklara aktaran temel araç dildir. Dilini ihmal eden toplum, yalnızca bazı kelimeleri kaybetmez; dünyayı anlamlandırma biçiminin bir bölümünü de yitirir.

Ancak burada ölçüyü de korumak gerekir. Türkçe yaşayan bir dildir ve tarih boyunca farklı dillerden kelimeler almıştır. Bu durum tek başına bir tehdit değildir. Diller birbirinden etkilenir, gelişir ve zenginleşir. Asıl sorun, yabancı kelimelerin varlığı değil; Türkçe karşılığı bulunan kelimelerin gereksiz biçimde değersizleştirilmesidir.

Mesele birkaç yabancı kelimeden ibaret değildir.

Mesele; biz kimiz, kendimizi nasıl ifade ediyoruz ve gelecek nesillere nasıl bir kültürel miras bırakıyoruz? meselesidir.

Türkçemiz köklü, zengin ve anlatım gücü yüksek bir dildir. Onu yaşatmak için büyük sloganlardan önce günlük tercihlerimizi değiştirmemiz gerekir.

İş yerimize isim verirken…

Bir tabela hazırlarken…

Bir ürün tanıtırken…

Bir reklam metni yazarken…

Çocuğumuzla konuşurken…

Bir haber yayımlarken…

Önce Türkçenin imkânlarını düşünelim.

Yabancı dil öğrenelim, dünyaya açılalım, çağın bütün imkânlarından yararlanalım. Fakat bunu kendi dilimizi küçümsemeden, Türkçeyi geri plana itmeden yapalım.

Çünkü başka dilleri bilmek zenginliktir; kendi dilini gereksiz yere terk etmek ise kayıptır.

Artık hep birlikte şu soruyu sormalıyız:

Türkçe mi konuşuyoruz, yoksa Türkçenin içinde giderek yabancılaşan bir dil mi oluşturuyoruz?

Bu soruya vereceğimiz cevap, yalnızca bugünkü konuşma biçimimizi değil, gelecek nesillerin kültürel kimliğini de belirleyecektir.